Sharing Knowledge - Creating Future

Vai trò của giáo viên trong môi trường Reggio Emilia

  |   Viết bởi : Gia Nam

Cuối chiến tranh thế giới lần thứ hai, ở một thành phố nhỏ miền bắc nước Ý, nơi bị tàn phá bởi chiến tranh và nhiều người trẻ tuổi đã thiệt mạng, dân làng phải bắt đầu lại cuộc sống của mình. Và xây trường mầm non là việc đầu tiên họ làm để bắt đầu một cuộc sống mới, sau những ngày tháng dưới sự chiếm đóng của chủ nghĩa phát xít, kinh tế kiệt quệ với tỷ lệ lạm phát và thất nghiệp cao...

        Cuối chiến tranh thế giới lần thứ hai, ở một thành phố nhỏ miền bắc nước Ý, nơi bị tàn phá bởi chiến tranh và nhiều người trẻ tuổi đã thiệt mạng, dân làng phải bắt đầu lại cuộc sống của mình. Và xây trường mầm non là việc đầu tiên họ làm để bắt đầu một cuộc sống mới, sau những ngày tháng dưới sự chiếm đóng của chủ nghĩa phát xít, kinh tế kiệt quệ với tỷ lệ lạm phát và thất nghiệp cao...Họ mong muốn thế hệ con cái của mình có một tương lai tốt đẹp hơn, vì thế họ xây dựng một ngôi trường, mang tên thành phố Reggio Emilia.

        Người chịu trách nhiệm chính cho sự phát triển của ngôi trường Reggio Emilia là nhà tâm lý học Loris Malaguzzi (1920 -1994). Từ năm 1945 cho đến cuối đời, ông dành tất cả tâm huyết để phát triển phương pháp giáo dục Reggio Emilia dưới góc độ không những là một giáo viên tiểu học mà còn là một nhà tâm lý học. Vào năm 1994, Tổ chức trẻ em Reggio được thành lập để quản lý, tổ chức các khóa tham quan, học tập quốc tế vì lúc này phương pháp Reggio Emilia đã nhận được nhiều sự quan tâm trên thế giới. Triết lý Reggio Emilia bắt nguồn từ niềm tin: mỗi đứa trẻ đều chứa đựng một tiềm năng lớn, và tiềm năng này sẽ được phát triển nhờ chính sự tò mò của trẻ. Phương pháp này, chịu ảnh hưởng lớn bởi tư tưởng của bà Maria Montessori, thuyết phát sinh nhận thức của nhà tâm lý trẻ em nổi tiếng người Thụy Sĩ Jean Piaget và thuyết văn hóa xã hội của nhà tâm lý học nổi tiếng người Nga Vygotsky…

        Loris Malaguzzi muốn tạo ra một môi trường học tập cho trẻ dựa trên yếu tố tôn trọng và tin tưởng vào tiềm năng vốn có của trẻ. Vậy nên, trẻ cần phải có một người bạn – người nuôi dưỡng, hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ khám phá chính mình một cách tận tâm. Người đó, không ai khác chính là những người giáo viên - có khả năng sắp xếp và dẫn dắt lớp học dựa trên sự quyết định của học sinh. Giáo viên trong môi trường Reggio Emilia đóng vai trò quan trọng trong việc tập hợp, giải thích và phản ánh dựa trên những thông tin cụ thể về việc học tập của học sinh (sự ghi nhận). Dựa trên những thông tin đó, giáo viên có thể tác động một cách chủ động và tích cực vào quá trình học tập, bằng cách xây dựng những chương trình học khiến cho trẻ cảm thấy hứng thú, kích thích hoặc được thử thách. Đồng thời giáo viên sẽ có những đánh giá liên tục về sự phát triển của trẻ, cũng như tính thực tiễn, sự phù hợp và hiệu quả của chương trình học tập cho trẻ, dựa vào những tư liệu đã được ghi chép cụ thể. Cũng theo Vygotsky, ông tin rằng bất kỳ phương pháp sư phạm nào tạo ra quá trình học tập cũng đều mang lại sự phát triển nhận thức. Đặc biệt nếu trong quá trình học tập, trẻ được hướng dẫn bởi người có kỹ năng cao hơn, trẻ sẽ học được những kỹ năng và khả năng mới tiệm cận cùng phát triển tiềm năng nhanh hơn so với trẻ không được hướng dẫn (ZPD – Zone of Proximal Development – Vùng phát triển gần). Từ đó ta thấy được vai trò của người hướng dẫn (giáo viên, cha mẹ...) với người học và nhiệm vụ tìm cách truyền đạt lại kiến thức và kinh nghiệm cho người học là rất quan trọng. Bởi vậy, để đảm bảo được vai trò quan trọng đó, giáo viên phải là những người đồng hành, thực hiện tốt vai trò quan sát và ghi nhận quá trình học tập của trẻ.

         Sự ghi nhận thường bao gồm những tác phẩm của trẻ, hoặc những hình ảnh của trẻ khi trẻ đang thực hiện những tác phẩm này, cùng với những lời nhận xét/bình luận, và cuộc hội thoại diễn ra vào thời điểm những hình ảnh này được giáo viên quan sát và ghi lại. Những tác phẩm của trẻ và những phản ánh về quá trình học của trẻ có thể được trưng bày trong chính phòng học. Những tài liệu này làm sáng tỏ quá trình mà trẻ lên kế hoạch, thực hiện, và hoàn thành tác phẩm của mình. Qua đó, trẻ một lần nữa được học tập từ việc ngắm nhìn những “thành quả” của mình, đã được ghi nhận bằng những tác phẩm hiện hữu. Theo Vygotsky, trẻ tự xây dựng kiến thức của mình và không thụ động sao chép những gì được trình bày. Trẻ “sử dụng” vốn tò mò sẵn có để khám phá thế giới xung quanh để tìm hiểu những vấn đề mà trẻ quan tâm. Điều này cũng được Piaget tái khẳng định trong việc tự học của trẻ: “Phần lớn các tình huống học tập có sự tác động qua lại của hai quá trình: Chúng ta giải thích những gì chúng ta trải nghiệm, từ đó chúng ta biết được kinh nghiệm mới có phù hợp với kinh nghiệm cũ hay không, chúng ta phân biệt và nghiên cứu những khác biệt đó.”(Piaget, 1950)

         Bên cạnh đó, việc ghi nhận trẻ, cũng chính là một cách để giáo viên có cơ hội học tập và cảm nhận tầm quan trọng của các hành vi, cũng như sự quan sát, ghi nhận của mình trong quá trình học tập của trẻ. Từ đó, việc học không chỉ diễn ra đối với trẻ, mà còn diễn ra đối với cả giáo viên – những người bạn đồng hành cùng trẻ. Chính vì thế, vai trò của giáo viên trong môi trường Reggio Emilia là vô cùng quan trọng, tạo tiền đề để xây dựng một môi trường đúng nghĩa để trẻ phát triển trong sự tin tưởng và tôn trọng.



 

 

 

Nguồn:

Nguyễn Văn Đồng (2004). Tâm lý học phát triển. NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội.

Reggio Children (1994) - International Center for the Defense and Promotion of the Rights and Potentials of All Children (web: http://www.reggiochildren.it)