Sharing Knowledge - Creating Future

Giáo dục trẻ em dựa trên tự nhiên trong mục tiêu phát triển bền vững

  |   Viết bởi : Gia Nam

"Những người có niềm đam mê lớn, những người thực hiện những hành động vĩ đại, những người sở hữu cảm xúc mạnh mẽ, thậm chí những người có đầu óc tuyệt vời và tính cách mạnh mẽ, hiếm khi không phải là những bé trai hoặc những bé gái tốt” (Lev Vygotsky)

Ta được biết rằng “não bộ của trẻ được xây dựng và phát triển chứ không phải do bẩm sinh” (Early Moments Matter for every child, Unicef), hay “những người có niềm đam mê lớn, những người thực hiện những hành động vĩ đại, những người sở hữu cảm xúc mạnh mẽ, thậm chí những người có đầu óc tuyệt vời và tính cách mạnh mẽ, hiếm khi không phải là những bé trai hoặc những bé gái tốt” (Lev Vygotsky). Hơn thế nữa “đầu tư vào phát triển tuổi thơ còn mang lại lợi ích quốc gia, giúp tạo ra lực lượng lao động có kỹ năng và được chuẩn bị tốt hơn để đón nhận các thách thức trong tương lai của nền kinh tế toàn cầu và kinh tế kỹ thuật số. (Early Moments Matter for every child, Unicef). Trong khi đó, ngày nay trẻ nhỏ đang ngày càng bị cách ly với môi trường tự nhiên và thay vào đó là các hoạt động trong nhà, hoặc những trò chơi công nghệ, điện thoại, internet...

Trước kia, nền giáo chính thống cho rằng, tự nhiên chỉ là một công cụ, tài nguyên hay đôi khi là hàng hóa. Con người và thiên nhiên tách biệt nhau, con người chiếm ưu thế hơn tự nhiên. Vì thế các chương trình giáo dục không đem đến cho các trẻ có bất cứ động lực nào để trẻ quan tâm và hành động vì thiên nhiên, từ đó trẻ lớn lên và trở thành những người lớn có “trái tim sắt đá”, lạnh lùng với tự nhiên và không nhận ra “tất cả con người chúng ta là một phần của thế giới tự nhiên” (The Sense of Wonder, Rachel Carson, 1956) mặc dù sâu bên trong mỗi người đều có một tình yêu lớn đối với thiên nhiên. Việc học tập thực địa dựa trên cơ sở con người được gần gũi với thiên nhiên từ đó tạo nên sự gắn kết với thế giới tự nhiên. Có thể nuôi dưỡng tình cảm của trẻ nhỏ với thiên nhiên thông qua các hình thức học tập đa giác quan giúp học sinh có thể cảm nhận thiên nhiên bằng cả thể chất và tâm hồn. Về cơ bản, con người chúng ta chỉ bảo vệ những gì chúng ta yêu và do đó việc nuôi dưỡng tình yêu giữa con người và thiên nhiên, chính là điều kiện để hành động - nền tảng của một nền giáo dục phát triển bền vững: học tập dựa trên tự nhiên.

Trong 30 năm qua, ý tưởng về phát triển bền vững đã xuất hiện và được ủng hộ rộng rãi vì được xem như là một hy vọng tốt nhất để giảm bớt vấn nạn về môi trường toàn cầu: sự xuống cấp của các hệ sinh thái, mất đa dạng sinh học, sa mạc hóa, biến đổi khí hậu, bão lũ, sự nóng lên toàn cầu, cạn kiệt nguồn nước ngầm...Phát triển bền vững được xem là “sự phát triển đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” (Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới WCED, 1987) và yếu tố thúc đẩy phát triển bền vững chính là “trao quyền cho học sinh để thay đổi bản thân và xã hội mà học sinh đang sống” (UNESCO, 2014a).

Việc học tập dựa trên tự nhiên dưới hình thức các hoạt động thực địa, không đi ngược lại với mục tiêu phát triển bền vững mà còn là một cơ hội để giáo dục trẻ trở thành “những người có kỹ năng hoàn thành tốt các trách nhiệm trong công việc, trách nhiệm của một công dân có ích và là những bậc cha mẹ tốt của thế hệ kế tiếp” (Giám đốc Trung Tâm Phát triển Trẻ em – Đại học Harvard). Để làm được điều đó, trẻ cũng cần phải được cung cấp một “nền tảng vững chắc về các trải nghiệm học tập tích cực”. Trẻ sẽ được học mọi thứ từ thế giới xung quanh, không phải một thế giới “ảo” hay những hình vẽ thông qua tranh ảnh có trong các lớp học, mà trẻ được nhìn ngắm, cảm nhận thiên nhiên bằng tất cả các giác quan. Đối với trẻ nhỏ, việc học tập dựa trên tự nhiên có thể đơn giản chỉ là những tiếp xúc hay những bài học dành cho trẻ được tổ chức trong khuôn viên vườn trường, hay học tập thực địa với những hoạt động đơn giản: trồng cây, chăm sóc vườn, bắt sâu, thu hoạch quả,...cũng tạo nên những bài học “giá trị”, đồng thời nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên của trẻ - cơ sở để trẻ có ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường và cũng là nền tảng của mục tiêu phát triển bền vững: sự hài hòa môi trường - kinh tế và xã hội.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nguồn:

Education for Sustainable Development, Nature and Vernacular Learning. David Selby. 2017.

Early Moments Matter for every child. Unicef. 2018.